Gıda Bileşenleri ve Besin Elementleri

Hayatın korunma ve sürdürülmesi için gerekli üç temel unsur şunlardır:

1-Gıda

2-Giyinme

3-Barınma

Gıda Kimyası İlgi Alanı

1. Yiyecek ve içeceklerin nitel ve nicel bileşimleriyle

2. Oluşum, üretim, hazırlama, analiz ve saklama yöntemleriyle,

3. Sindirim sırasındaki durum ve değişmelerle,

4. Halkın sağlığını koruma bakımından zararlı ve katkı maddelerini meydana çıkarmayla

Beslenme:

Sağlıklı yaşam için vücudun enerji ve madde gereksinmelerinin karşılanmasıdır.

Bunun için vücuda alınan maddeye “besin” denir.

Hayatın sürdürülmesi için alınan besin; vücut unsurlarının onarım ve yapımında, vücut enerjisi ihtiyacının karşılanmasında ve vücut olaylarını düzenlemede kullanılır.

Besin, besin elementlerini içerir. Vücut gereksinimleri bu besin elementleri ile sağlanır.

Besin elementleri 6 gruba ayrılır:

  1. Proteinler
  2. Yağlar
  3. Karbonhidratlar
  4. Vitaminler
  5. Mineraller
  6. Su

Besin maddeleri, besin elementlerini (bileşenleri) içerir. Vücut ihtiyaçları bu besin elementleriyle karşılanır. Besin elementleri veya bileşenlerinin bazıları vücutta yapılabilirler, başkalarıyla değiştirilebilirler, yerlerine sakıncasız başkaları alınabilir.

Vücutta hiç ya da yeter miktarda yapılamayan, başkalarıyla yeri değiştirilemeyen besin elementlerine hayat için gerekli temel (esansiyel) besin elementleri denir.

Bunlar kesinlikle dışarıdan alınmalıdır. Bu grupta, bazı yağ asitleri, aminoasitler, vitaminler ve mineral maddeler bulunmaktadır.

Yenilip içilenleri 2 gruba ayırmak mümkündür:

1-Besinler

2-Uyarıcı veya keyif verici maddeler

– Baharatlar    

– Alkaloidli keyif vericiler – Alkollü keyif vericiler

Baharat daha çok hoş koku veya tatta madde içermeleri nedeniyle yemeklerin tadını güzelleştirmek için kullanılır. Baharatın, alkaloidli veya alkollü içkilerin sinir sistemi üzerinde uyarıcı etkisi vardır.

Gıda kimyası kısaca, gıdaların bileşenleri, yapısı ve bunlarda meydana gelen değişmelerin bilimidir diye tanımlanabilir. Gıda kimyası bize gıdaların muhafaza, hazırlama, işleme gibi gıda teknolojisi aşamalarının daha iyi anlaşılabilmesini ve gıda maddelerinin kullanılması için uygun şartları temin eder.

Gıdaların Bileşimi

Gıda bileşenleri doğal bileşiklerdir. Her ne kadar oldukça farklı bileşim ve kompleks yapıda olsalar da, kimyasal yapıları vücudumuzda yer alan enzimler yardımı ile parçalanabilecek ve enerji ihtiyacımızı karşılayabilecek şekilde hazırlanmışlardır.

Örneğin; bir meyvenin kimyasal bileşimi;

-Türe,

-Olgunluk seviyesine,

-İklime,

-Büyüme koşullarına,

-Ağacın pozisyonuna

-Hatta bazı durumlarda atmosferik basınca göre bile değişir.

Benzer olarak; inek sütünün bileşimi de

-Beslenmeye,

-Laktasyon seviyesine,

-Diyete

-Hatta yılın zamanına göre değişir.

Bazı gıdaların temel bileşenleri

Kurutulmuş ve konsantre edilmiş gıdalar haricinde su; gıdaların yaklaşık % 80-90 kadar ağırlığıyla her zaman temel bileşenidir.

Bazı Gıdaların Bileşimi (Baltes, 2000)

Bazı Besin Elementleri Bileşenleri ve Bunların Grupları

Gıda bileşenlerinin dahil olduğu gruplar 6 başlık altında toplanmaktadır.

-Su

-Proteinler

-Lipidler

-Karbonhidratlar

-Vitaminler

-Mineral Maddeler

Protein, lipid, karbonhidrat enerji kaynağı

Su, vitamin, mineral maddeler vücut için esansiyel

Her gıdada bu bileşenlerin kantitatif miktarı farklıdır. Gıda kimyasının görevi gıdanın özellikleri ve kullanma olanaklarını ortaya çıkarmak için, her bir gıda bileşeninin kimyasal yapısını araştırmaktır.

Yorum bırakın